Vorige week is Utrecht door de opstellers van de prestigieuze Copenhagenize Index uitgeroepen tot meest fietsvriendelijke stad ter wereld van 2025! Een prachtige erkenning voor iedereen die zich al vele jaren lang dagelijks inzet om Utrecht mooier, veiliger, schoner, duurzamer en leuker te maken. Maar zelfs in de meest fietsvriendelijke stad ter wereld is er nog genoeg ruimte voor verbetering.
Utrecht, waar bijna één derde van alle verplaatsingen per fiets wordt gemaakt, laat volgens het juryrapport “zien wat er kan gebeuren wanneer fietsen volledig wordt geïntegreerd in stedelijke planning: een stad gebouwd op doorstroming, precisie en doelgerichtheid, met fietsen als kern”.
Utrecht wordt geprezen om de fysieke fietsinfrastructuur en die is, met onder andere ruim 400 kilometer aan fietspaden en een enorm uitgebreid netwerk aan fietsenstallingen, waaronder de grootste fietsenstalling ter wereld, natuurlijk dik in orde. Maar dat geldt voor meer Nederlandse steden. Wat Utrecht volgens de Index onderscheidt is “dat het al lang vóór die andere steden heeft begrepen dat het doel niet langer is om ruimte te maken voor fietsen, maar om de stad om het fietsen heen te bouwen en een nieuwe invulling te vinden voor hoe de stad kan functioneren: door circulatie te herdefiniëren, ruimte (van auto’s) terug te winnen en de fiets te gebruiken als organiserend principe van het stedelijke leven”.
Mobiliteitsplan als stevige, langjarige basis
Eén van de bouwstenen onder dit succes in het Utrechtse Mobiliteitsplan 2040, dat fietsen integreert in elk planningsbesluit en zo borgt dat de stad kan groeien en tegelijk leefbaar blijft. Als voorbeeld worden de Nachtegaalstraat, de Amsterdamsestraatweg en de Westelijke Stadsboulevard genoemd. Projecten waarbij ruimte voor de auto, in de vorm van rijbanen en parkeerplaatsen, is gebruikt om meer ruimte te geven aan fietsen, wandelen en groen.
Het gaat overigens niet alleen om het wegnemen van ruimte voor de auto. Utrecht zet er ook op in om bewoners te verleiden andere vormen van vervoer te kiezen. De deelfietsen van Dott (voorheen Tier) die nu nog overal in de stad te zien zijn verdwijnen per 1 januari 2026 dan wel uit het straatbeeld, maar daarvoor in de plaats komen (meer) elektrische deelfietsen van Lime1. En na een korte afwezigheid door een faillissement zijn de gele deelbakfietsen van Cargoroo ook weer terug2. Momenteel zijn het er zo’n 90, verspreid over de stad. De bedoeling is dat dat aantal in 2026 verder groeit tot 150. Ideaal voor mensen die af en toe iets of iemand moeten vervoeren, maar daarvoor niet afhankelijk willen zijn van de auto. En mocht je incidenteel toch een auto nodig hebben, dan zijn er verspreid over de stad voldoende deelauto’s beschikbaar, vaak bij hubs waar ook deelfietsen en -bakfietsen beschikbaar zijn.
Nog genoeg werk aan de winkel
Is daarmee alles rozengeur en maneschijn? Nee, absoluut niet. Om maar met het meest trieste cijfer te beginnen: in 2024 kwamen er 9 mensen om het leven als gevolg van een verkeersongeval in Utrecht3. In totaal raakten 1.466 verkeersdeelnemers gewond en hoewel dat een afname is ten opzichte van de jaren daarvoor, is sprake van een toename van het aantal verkeersdoden van maar liefst 50% ten opzichte van 2022.
Dat het ook anders kan laat de Finse hoofdstad Helsinki zien. In de stad, met ruim 300.000 inwoners meer dan Utrecht, viel tussen 1 juli 2024 en 1 juli 2025 geen enkele verkeersdode4. Verschillende factoren hebben hieraan bijgedragen, maar het verlagen van de snelheid voor gemotoriseerd vervoer wordt als één van de belangrijkste genoemd: meer dan de helft van de straten in Helsinki heeft een maximumsnelheid van 30 kilometer per uur. Wat dat betreft is er hoop voor de (kwetsbare) Utrechtse verkeersdeelnemers: in 2026 wil Utrecht op ruim 200 wegen de snelheid in één keer verlagen naar 30 kilometer per uur5. Amsterdam (4e positie in de Copenhagenize Index) heeft het goede voorbeeld al gegeven: in december 2023 werd de snelheid op zo’n 500 wegen teruggebracht van 50 naar 30 kilometer per uur en sindsdien is het aantal verkeersongelukken op die wegen afgenomen6.
Het verlagen van de verkeerssnelheid zal zeker bijdragen aan het verlagen van het aantal verkeersslachtoffers op de Utrechtse wegen, maar is dat ook voldoende om Utrecht nóg fietsvriendelijker te maken? In mijn optiek zeker niet. Ook met een lagere snelheid van het gemotoriseerde verkeer blijven er nog genoeg plekken waar fietsen geen pretje is:
- omdat er straten zijn waar simpelweg nog geen fietspad of fietsstrook is;
- omdat het fietspad slecht onderhouden is of boomwortels de boel omhoog drukken;
- omdat bestuurders van gemotoriseerde voertuigen de fietsstrook gebruiken;
- omdat fietspaden te smal zijn voor de huidige drukte;
- omdat snelheidsverschillen op fietspaden door elektrische fietsen te groot zijn geworden;
- omdat fatbikes…
Bovenstaande punten los je niet op door, zonder verdere fysieke maatregelen, de snelheid te verlagen. Gelukkig wordt er in Utrecht ook gewerkt aan projecten waarin straten wel fysiek aangepakt gaan worden met het oog op de verkeersveiligheid. Zo wordt er op dit moment hard gewerkt aan de Socrateslaan in Zuidwest en zijn er meerdere projecten in voorbereiding in bijvoorbeeld Noordoost, Overvecht en Kanaleneiland. Allemaal met het verbeteren van de verkeersveiligheid als één van de voornaamste doelen7.
Utrecht, het Helsinki van de lage landen?!
Kortom, ook voor de meest fietsvriendelijke stad ter wereld is er nog volop werk aan de winkel. Voor een nieuwsitem op RTV Utrecht werd mij gevraagd of Utrecht daarmee de nummer 1 positie in de Copenhagenize Index vast kan houden. Mijn antwoord heeft de uitzending niet gehaald, maar kwam op het volgende neer: een nieuwe nummer 1 positie zou leuk zijn, maar er zijn ook wereldwijd steeds meer steden die flink aan de weg timmeren op fietsgebied en Utrecht zo maar eens voorbij zouden kunnen streven. Bovendien wens ik alle Utrechters die zich dagelijks in het verkeer begeven, waaronder mijn eigen kinderen, liever een stad zonder verkeersslachtoffers dan een stad die het goed doet in internationale lijstjes, maar waar jaarlijks nog mensen in het verkeer omkomen. Helsinki (6e positie in de Copenhagenize Index) laat zien dat het allebei kan!
De Copenhagenize Index 2025 is te raadplegen op Copenhagenize index. De website biedt een overzicht van de top-5 steden per continent en een uitgebreide toelichting op de score van de steden in de top-30. Ook het hele rapport is op de website te downloaden. Hierin staat ook een methodische verantwoording, informatie over over de totstandkoming van de ranglijst en uiteraard ook een overzicht van de complete lijst met daarop alle 100 onderzochte steden.
- Lime nieuwe aanbieder van elektrische deelfietsen in Utrecht ↩︎
- Deelbakfietsen keren binnenkort terug in Utrecht; deel tegen lager tarief aangeboden ↩︎
- Verkeersveiligheid | Utrecht Monitor ↩︎
- Fins unicum: in een jaar tijd geen enkele verkeersdode in Helsinki ↩︎
- Raadsbrief Uitvoeringsprogramma 30 km impuls ↩︎
- Minder ongelukken door 30 km/u in Amsterdam ↩︎
- Een overzicht van alle verkeersprojecten in Utrecht is te raadplegen op Verkeersprojecten | gemeente Utrecht ↩︎